(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.220. అధ్యాయః 220
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి జనకాథ పంచశిఖోక్తనాస్తికాదిమతఖండనానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-220-0x(6098)(73921)
కేన వృత్తేన వృత్తజ్ఞో జనకో మిథిలాధిపః।
జగామ మోక్షం ధర్మజ్ఞో భోగానుత్సృజ్య బుద్ధిమాన్॥ 12-220-1(73922)
భీష్మ ఉవాచ। 12-220-2x(6099)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
యేన వృత్తేన ధర్మజ్ఞః స జగామ మహత్సుఖం॥ 12-220-2(73923)
జనకో జనదేవస్తు మిథిలాయాం జనాధిప।
ఔర్ధ్వదేహికధర్మాణామాసీద్యుక్తో విచింతనే॥ 12-220-3(73924)
తస్య స్మ శతమాచార్యా వసంతి సతతం గృహే।
దర్శయంతః పృథగ్ధర్మాన్నానాపాషండవాదినః॥ 12-220-4(73925)
స తేషాం ప్రేత్యభావేన ప్రేత్య గాతౌ వినిశ్చయే।
ఆగమస్థః స భూయిష్ఠమాత్మతత్త్వేన తుష్యంతి॥ 12-220-5(73926)
తత్ర పంచశిఖో నామ కాపిలేయో మహామునిః।
పరిధావన్మహీం కృత్స్నాం జగామ యలామథ॥ 12-220-6(73927)
సర్వసంన్యాసధర్మాణాం తత్త్వజ్ఞాననిశ్చయే।
సుపర్యవసితార్థశ్చ నిర్ద్వంద్వో నష్టగశయః॥ 12-220-7(73928)
ఋషీణామాహురేకం యం కామాద-----నృషు।
శాశ్వతం సుఖమత్యంతమన్వి---సుదుర్లభం॥ 12-220-8(73929)
యమాహుః కపిలం సాంఖ్యాః పరమర్షి ప్రజాపతిం।
సమేత్య తేన రూపేణ విస్మాపయతి హి స్వయం॥ 12-220-9(73930)
ఆసురేః ప్రథమం శిష్యం యమాహుశ్చిరజీవినం।
పంచస్రోతసి యః సత్రమాస్తే వర్షసహస్రికం॥ 12-220-10(73931)
తమాసీనం సమాగంయ కాపిలం మండలం మహత్।
[పంచస్రోతసి నిష్ణాతః పంచరాత్రవిశారదః। 12-220-11(73932)
పంచజ్ఞః పంచకృత్పంచగుణః పంచశిఖః స్మృతః।]
పురుషావస్థమవ్యక్తం పరమార్థం న్యవేదయత్॥ 12-220-12(73933)
ఇష్ట్వా సత్రేణ సంపృష్టో భూయశ్చ తపసాఽఽసురిః।
క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోర్వ్యక్తిం బుబుధే దేవదర్శనాత్॥ 12-220-13(73934)
యత్తదేకాక్షరం బ్రహ్మ నానారూపం ప్రదృశ్యతే।
`బోధాయనపరాన్విప్రానృషిభావముపాగతః।'
ఆసురిర్మండలే తస్మిన్ప్రతిపేదే తదవ్యయం॥ 12-220-14(73935)
తస్య పంచశిఖః శిష్యో మానుష్యాః పయసా భృతః।
బ్రాహ్మణీ కపిలా నామ కాచిదాసీత్కుటుంబినీ॥ 12-220-15(73936)
తస్యాః పుత్రత్వమాగంయ స్త్రియాః స పిబతి స్తనౌ।
తతః స కాపిలేయత్వం లేభే బుద్ధిం చ నైష్ఠికీం॥ 12-220-16(73937)
ఏతన్మే భగవానాహ కాపిలేయస్య సంభవం।
తస్య తత్కాపిలేయత్వం సర్వవిత్త్వమనుత్తమం॥ 12-220-17(73938)
సామాన్యం జనకం జ్ఞాత్వా ధర్మజ్ఞానామనుత్తమం।
ఉపేత్య శతమాచార్యాన్మోహయామాస హేతుభిః॥ 12-220-18(73939)
`నిరాకరిష్ణుస్తాన్సర్వాంస్తేషాం హేతుగుణాన్వహూన్।
శ్రావయామాస మతిమాన్మునిః పంచశిఖో నృప॥' 12-220-19(73940)
జనకస్త్వభిసంరక్తః కాపిలేయానుదర్శనాత్।
ఉత్సృజ్య శతమాచార్యాన్పృష్ఠతోఽనుజగామ తం॥ 12-220-20(73941)
తస్మై పరమకల్యాయ ప్రణతాయ చ ధర్మతః।
అబ్రవీత్పరమం మోక్షం యతః సాంఖ్యం విధీయతే॥ 12-220-21(73942)
జాతినిర్వేదముక్త్వా స కర్మనిర్వేదమబ్రవీత్।
కర్మనిర్వేదముక్త్వా చ సర్వనిర్వేదమబ్రవీత్॥ 12-220-22(73943)
యదర్థం ధర్మసంసర్గః కర్మణాం చ ఫలోదయః।
తమనాశ్వాసికం మోహం వినాశి చలమధ్రువం॥ 12-220-23(73944)
దృశ్యమానే వినాశే చ ప్రత్యక్షే లోకసాక్షికే।
ఆగమాత్పరమస్తీతి బ్రువన్నపి పరాజితః॥ 12-220-24(73945)
ఆత్మనా హ్యాత్మనో నిత్యం క్లేశమృత్యుజరామయం।
ఆత్మానం మన్యతే మోహాత్తదసంయక్పరం మతం॥ 12-220-25(73946)
అథ చేదేవమప్యస్తి యల్లోకే నోపపద్యతే।
అజరోఽయమమృత్యుశ్చ రాజాఽసౌ మన్యతే తథా॥ 12-220-26(73947)
అస్తి నాస్తీతి చాప్యేతత్తస్మిన్నసతి లక్షణే।
కిమధిష్ఠాయ తద్బ్రూయాల్లోకయాత్రావినిశ్చయం॥ 12-220-27(73948)
ప్రత్యక్షం హ్యేతయోర్మూలం కృతాంతైతిహ్యయోరపి।
ప్రత్యక్షేణాగమో భిన్నః కృతాంతో వా న కశ్చన॥ 12-220-28(73949)
యత్రతత్రానుమానేఽస్మిన్కృతం భావయతోఽపి చ।
నాన్యో జీవః శరీరస్య నాస్తికానాం మతే స్మృతః॥ 12-220-29(73950)
రేతో వటకణీకాయాం ఘృతపాకాధివాసనం।
జాతిః స్మృతిరయస్కాంతః సూర్యకాంతోఽంబుభక్షణం॥ 12-220-30(73951)
ప్రేత్య భూతాప్యయశ్చైవ దేవతాభ్యుపయాచనం।
మృతే కర్మనివృత్తిశ్చ ప్రమాణమితి నిశ్చయః॥ 12-220-31(73952)
న త్వేతే హేతవః సంతి యే కేచిన్మూర్తిసంస్థితాః।
అమూర్తస్య హి మూర్తేన సామాన్యం నోపపద్యతే॥ 12-220-32(73953)
అవిద్యాకర్మచేష్టానాం కేచిదాహుః పునర్భవే।
కారణం లోభమోహౌ తు దోషాణాం చ నిషేవణం॥ 12-220-33(73954)
అవిద్యాం క్షేత్రమాహుర్హి కర్మబీజం తథా కృతం।
తృష్ణాసంజననం స్నేహ ఏష తేషాం పునర్భవః॥ 12-220-34(73955)
తస్మిన్మూఢే చ జగ్ధే చ దేహే మరణధర్మిణి।
అన్యోఽసౌ జాయతే ప్రేతస్తదాహుస్తత్వమక్షయం॥ 12-220-35(73956)
యదా స్వరూపతశ్చాన్యో జాతితః శ్రుతితోఽర్థతః।
కథమస్మిన్స ఇత్యేవం సంబోధః స్యాదసంహితః॥ 12-220-36(73957)
ఏవం సతి చ కా ప్రీతిర్దానవిద్యాతపోబలైః।
యద్యదాచరితం కర్మ సర్వమన్యత్ప్రపద్యతే॥ 12-220-37(73958)
యది హ్యయమిహైవాన్యైః ప్రాకృతైర్దుఃఖితో భవేత్।
సుఖితో దుఃఖితైర్వాఽపి దృశ్యో హ్యస్యవినిర్ణయః॥ 12-220-38(73959)
యదా హి ముసలైర్హన్యుః శరీరం న పునర్భవేత్।
పృథగ్జ్ఞానం యదన్యచ్చ యేనైతన్నోపపద్యతే॥ 12-220-39(73960)
ఋతుసంవత్సరౌ తిథ్యః శీతోష్ణేఽథ ప్రియాప్రియే।
యథాఽతీతా న దృశ్యంతే తాదృశః సత్వసంక్షయః॥ 12-220-40(73961)
జరయాఽభిపరీతస్య మృత్యునా న వినాశినా।
దుర్బలం దుర్బలం పూర్వం గృహస్యేవ వినశ్యతి॥ 12-220-41(73962)
ఇంద్రియాణీ మనో వాయుః శోణితం మాంసమస్థి చ।
ఆనుపూర్వ్యా వినశ్యంతి స్వం ధాతుముపయాంతి చ॥ 12-220-42(73963)
లోకయాత్రావిధానం చ దానధర్మఫలాగమః।
తదర్థం వేదశబ్దాశ్చ వ్యవహారాశ్చ లౌకికాః॥ 12-220-43(73964)
ఇతి సంయఙ్భనస్యేతే బహవః సంతి హేతవః।
ఏతదాసీన్మమాస్తీతి న కశ్చిత్ప్రతిపద్యతే॥ 12-220-44(73965)
తేషాం విమృశతామేవం తత్తత్సమభిధావతాం।
క్వచిన్నివిశతే బుద్ధిస్తత్ర జీర్యతి వృక్షవత్॥ 12-220-45(73966)
ఏవమర్థైరనర్థైశ్చ దుఃఖితాః సర్వజంతవః।
ఆగమైరపకృష్యంతే హస్తిపైర్హస్తినో యథా॥ 12-220-46(73967)
`న జాతు కామః కామానాముపభోగేన శాంయతి।
హవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభివర్ధతే॥' 12-220-47(73968)
అర్థాంస్తథాఽత్యంతముఖావహాంశ్చ
లిప్సంత ఏతే బహవో విశుష్కాః।
మహత్తరం దుఃఖమనుప్రపన్నా
హిత్వా సుఖం మృత్యువశం ప్రయాంతి॥ 12-220-48(73969)
వినాశినో హ్యధ్నువజీవితస్య
కిం బంధుభిర్మిత్రపరిగ్రహైశ్చ।
విహాయ యో గచ్ఛతి సర్వమేవ
క్షణేన గత్వా న నివర్తతే చ॥ 12-220-49(73970)
భూవ్యోమతోయానలవాయవోఽపి
సదా శరీరం ప్రతిపాలయంతి।
ఇతీదమాలక్ష్య రతిః కుతో భవే
ద్వినాశినో హ్యస్య న కర్మ విద్యతే॥ 12-220-50(73971)
ఇదమనుపధివాక్యమచ్ఛలం
పరమనిరామయమాత్మసాక్షికం।
నరపతిరభివీక్ష్య విస్మితః
పునరనుయోక్తుమిదం ప్రచక్రమే॥ ॥ 12-220-51(73972)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి వింశత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 220॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-220-2 మహత్సుఖం మోక్షం॥ 12-220-3 జనకో జనకవంశ్యః నాంరా జనదేవః॥ 12-220-4 పాషండా లోకాయతాదయస్తేషాం వాదినః ప్రతిభటత్వేన జేతారః॥ 12-220-6 కాపిలేయః కపిలాయాః పుత్రః। పరిధావన్ ఏకత్ర వాసమకుర్వన్॥ 12-220-7 సుపర్యవసితార్థః సంయఙ్నిశ్చితప్రయోజనః॥ 12-220-8 కామాదవసితం యదృచ్ఛయా స్థితం। నృషు సుఖం అన్విచ్ఛంతం। స్థాపయితుమితి శేషః॥ 12-220-9 కపిలం తత్ప్రశిష్యత్వాత్తత్తుల్యం॥ 12-220-15 మనుష్యో వయసా వృత ఇతి ధ. పాఠః। ధృత ఇతి ట.థ.పాఠః॥ 12-220-17 భగవాన్మార్కండేయః సనత్కుమారో వా॥ 12-220-18 సామాన్యం సర్వేష్వాచార్యేషు సమబుద్ధిం॥ 12-220-21 కల్యాయ సమర్థాయ॥ 12-220-22 జాతిర్జన్మ। కమం యాగాది। సర్వం బ్రహ్మలోకాంతం। తేషు నిర్వేదః క్షయిష్ణుత్వాత్॥ 12-220-23 తం మోహమబ్రవీదిత పూర్వేణాన్వయః॥ 12-220-25 అనాత్మా హ్యాత్మనః క్లేశం జన్మమృత్యుజరామయత్ ఇతి ట. థ. పాఠః॥ 12-220-29 యత్రకుత్రాప్యనుమానే ఈదృశానిష్టనిత్యాత్మాన్యతమసాధకే సాధ్యసిద్ధిం భావయతః కృతం అలం। భావనయాలమిత్యర్థః। ఉక్తవిధయానుమానస్యాప్రమాణత్వాత్। శరీరస్య శరీరాత్॥ 12-220-30 రేతో ధాతుర్వటకణికా ధృతధూమాధివాసనమితి ధ. పాఠః। సూర్యకాంతాగ్నిమోక్షణమితి థ. పాఠః॥ 12-220-35 వ్యూఢే చ దగ్ధే చేతి ధ. పాఠః। అన్యోన్యాజ్జాయతే స్నేహస్తమాహుః సత్వసంక్షయమితి ధ. పాఠః॥ 12-220-38 సుఖితైః సుఖితో వాపి దృష్టో హ్యస్య వినిర్ణయ ఇతి ట. థ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.